قالب وردپرس

تروما یا ضربه مغزی(Brain Injury)بیماری

ترومای مغزی یا ضربه مغزی

مغز دارای بافتی نرم با قوامی ژله ایست که درون جمجمه قرار گرفته است.برای اینکه این بافت نرم طی تکانهای سر به استخوانهای جمجمه برخورد نکند و آسیب نبیند مغز را با پرده ای به نام مننژ پوشانیده است که این پرده خود از سه لایه به نام های سخت شامه- عنکبوتیه و نرم شامه تشکیل شده است .

فضای ما بین عنکبوتیه و نرم شامه توسط مایعی که از عروق مغزی درون حفرات و بطن های مغز تراوش می شود پر شده است ؛ در نتیجه مغز درون این مایع(CSF یا مایع مغزی نخاعی)شناور است واین مسئله سبب جلوگیری از آسیب مغزی در صدمات سرمی گردد. شایع ترین علت مرگ و میر در تصادفات ضربات سر است. بهترین روش برای مقابله با ضربات مغز ، پیشگیری از آن است.

ضربه مغزی شدید یک اورژانس پزشکی محسوب می شود و فرد باید فورا به بیمارستان منتقل شود .اگر مغز به طور جدی آسیب ببیند مشکلات بیمار طولانی مدت خواهد شد و ممکن است در حرکت ، یادگیری یا صحبت کردن با مشکلات روبه رو شود.

تقسیم بندی های مختلفی برای ضربه هایمغزی عنوان شده است که در اینجا یکی از کاربردی ترین آنها را مطرح می کنیم:

  • ضربه های مغزی ناشی از برخورد مستقیم اشیاء با سر و بالعکس:

در ضربه های مغزی نوع اول ما بیشتر با ضایعاتی مثل آسیب پوست سر و شکستگی جمجمه مواجه هستیم که درنتیجه ی صرفا برخورد و ضربه می باشد.از این گروه می توان به شکستگی های جمجمه مثلا در اثر برخورد اشیاء با سر و یا برخورد سر به شیشه جلویاتومبیل در حین سوانح رانندگی اشاره کرد.

  • ضربه های مغزی ناشی از نیروهای اینرسیال با یا بدون برخورد مستقیم:

 نوع دیگر ضربه های مغزی ناشی از نیروهای اینرسال است و نه خود ضربه؛ به این معنی که وقتی مثلا ضربه ای به پیشانی وارد می شود سر به سمت عقب حرکت می کند اما از آنجایی که مغز درون مایع مغزی نخاعی شناور است و فضایی بین مغز و جمجمه وجود دارد و بنابر قانون اینرسی یا لختی نیوتن مغز تمایل دارد  وضعیت قبلی خود را حفظ کند. بنابراین سر با حرکتی شتاب دار و سرعتی مشخص به سمت عقب حرکت میکند در حالی که در همان لحظه مغز با حرکتی شتاب دار اما با سرعتی کمتر از سر به سمت عقب حرکت خواهد کرد؛ در واقع مغز از سر عقب میفتد و به عبارتی به سمت استخوان پیشانی حرکت می کند و مایع مغزی نخاعی و مغز در قدام فضای جمجمه فشرده می شود.

واما در سمت پس سر (occiput)از تراکم مایع مغزی نخاعی به شدت کاسته شده و تقریبا خلا ایجاد می شود. وقتی سر شتاب منفی پیدا می کند و از سرعت آن کاسته می شود و درحال متوقف شدن است مغز با شتاب منفی اما با سرعتی بیشتر به سمت پس سر حرکت می کند و در حالی که مایع مغزی نخاعی در خلف فضای جمجمه دارای تراکم بسیار پایینی است مغز با جمجمه برخورد می کند که سبب آسیب شدید مغز در سمت مقابل وارد شدن ضربه به سر می شود که آن را در علم فیزیولوژی ضربه ی معکوس نیز می نامند.

در این نوع ضربه مغزی ، ممکنست هیچگونه علامت ظاهری از ضربه مغزی در پوست یا صورت مشاهده نشود، اما آسیب شدیدی به بافت مغزی تحمیل شده باشد . بهترین مثال برای این نوع از ضربه های مغزی ضایعاتیست که در رانندگان وسایل نقلیه موتوری پدید می آید.

تقسیم بندی آسیب های ناشی از ضربه های مغزی:

۱) اولیه: آسیب هایی که در حین تروما ایجاد می شود.

۲) ثانویه: آسیب هایی که پس از تروما یعنی حین انتقال وغیره اتفاق می افتد.

انواع آسیب های اولیه سر متعاقب تروما:

۱) آسیب پوست سر :

(توجه: ارتباط مستقیمی بین آسیب پوست سر و مغز وجود ندارد)

۲) شکستگی های جمجمه:

الف) شکستگی های خطی: نشان دهنده ورود یک ضربه منتشر قوی به سر می باشد. شکستگی خطی به تنهایی نیازی به درمان ندارد خودش جوش می خورد فقط باید سی تی اسکن انجام شود اگر در سی تی اسکن خونریزی مغزی و پارگی سخت شامه نداشت پس از ۴۲ ساعت مرخص می شوند اما اگرشدت ضربه های مغزی زیاد باشد می تواندسبب آسیب به عروق مغزی مجاور محل شکستگی ونسج مغز گردد.درصورتیکه پوست ناحیه شکستگی دچار پارگی شده باشد، احتمال عفونت داخل جمجمه ای افزایش می یابد.

ب) شکستگی های دپرس: نشان دهنده ورود یک ضربه قوی به یک یک قسمت سر می باشد.

ج) شکستگی قاعده جمجمه:

۳) ضایعات نفوذی و سوراخ کننده: 

مغزی مثل چاقو و گلوله: نکته ضروری در این ضربه ها این است که به هیچ وجه نباید جسم نفوذی را بجز در اتاق عمل خارج نمود.

۳عارضه در این بیماران ممکن است اتفاق بیفتد که عبارتنداز:

۱- نشت مایع مغزینخاعی یا خون از بینی یا گوش ،

که به علت آسیب استخوان کف جمجمه و پارگی پرده های مغزی ایجاد می شود. این بیماران دچار خونریزی از بینی ، گوش یا حلق می شوند گاه به علت ورود خون به زیر ملتحمه کبودی چشم وگاه کبودی پشت گوش مشاهده می شود.

توجه : اگر بیماری به دنبال ترومای جمجمه با خونریزی از گوش یا بینی مراجعه کرد به هیچ وجه نباید داخل گوش یا بینی معاینه شود یا شستشو داده شود یک گاز استریل روی محل خروج خون گذاشته و سر را به همان طرف قرار می دهیم تا خون خارج شود. ولی اگر خروج CSF داشته باشد سر باید به طرف مفابل خروج CSF چرخانده شود تا خروج CSF کمتر شود. یا اگر CSF ازبینی خارج می شوددر صورت نداشتن ترومای ستون فقرات گردنی بیمار باید در وضعیت نیمه نشسته ) سر ۲۴ درجه بالاتر بیاید ( قرار داده شود .

توجه : به بیماران دچار ترومای سر اکسیژن با غلظت بالا برسانید .-به ویژه در بیمارانی که به علت شکستگی

قاعده جمجمه دچار خروج خون یا CSF از بینی یا گوش شده اند .

۲- آسیب اعصاب مغزی ،

بسیاری از این بیماران نیز به علت ضایعه عصب بویائی ممکن است حس بویائی خود را بطور نسبی یا کامل از دست میدهند.

۳- آسیب عروق قاعده جمجمه ،

۴) آسیبهای اولیه داخل جمجمه ای:

۴-۱- هماتوم ها(خونریزی ها):

الف) هماتوم های اپیدورال(بالای سخت شامه):

در این خونریزی بدنبال ضربه، خون در فضای اپیدورال بین جمجمه و سخت شامه جمع میشود . خونریزی این

شریان سبب فشار سریع روی مغز می شود . علائم به علت ایجاد هماتوم به وجود می آیند . هماتوم اپیدورال یک موقعیت اورژانسی است که ممکن است در عرض چند دقیقه ، نقایص نرولوژیک قابل توجه یا حتی ایست تنفسی ایجاد کند . درمان شامل باز کردن جمجمه و خارج کردن لخته است .

ب) هماتوم های ساب دورال(زیرسخت شامه):

جمع خون بین سخت شامه و مغز است . شایعترین علت آن تروما است اما ممکن است به علت اختلالات انعقادی و همراه با پارگی آنوریسم ایجاد شود .. هماتوم ساب دورال ممکن است حاد ، تحت حاد و مزمن باشد که بستگی به اندازه عروق گرفتار و مقدار خونریزی دارد . ۲۴ساعت – هماتوم حاد و تحت حاد با ضربات شدید سر همانند کوفتگی یا لهیدگی توام می باشد . علائم طی ۴۴ ظاهر می شود . علائم و نشانه ها عبارتند از تغییر سطح هوشیاری ، علائم مردمک ها و بی حسی یکطرفه ، درمان فوری شامل کرانیوتومی و تخلیه لخته است .

زمان بین آسیب و شروع نشانه ها در این نوع هماتوم ممکن است طولانی باشد ) ۳ هفته تا چند ماه ( درمان هماتوم ساب دورال مزمن شامل تخلیه لخته خون به وسیله ساکشن یا شستشوی منطقه است .

ج) هماتوم های اینترا سربرال(خونریزی داخل مغزی):

این خونریزی در داخل خود بافت مغز است و به علت صدمه ناشی از گلوله یا چاقو ، فشارخون بالا ، پارگی آنوریسم کیسه ای و تومورهای داخل جمجمه ای ایجاد می شود و براساس اندازه آن به کنتوزیون ) له شدگی و خونریزی های کوچک و منتشر دربافت مغز ( و ICH ) که از به هم پیوستن چندین خونریزی کوچک به هم و درابعاد وسیع تر – تقریبا حدود ۱ سانتی متر ( تقسیم می شود . درمان در این بیماران شامل مراقبت حمایتی ،کنترل فشار مایع داخل مغز ، تجویز دقیق مایعات ، الکترولیت ها و داروهای ضد فشار خون می باشد . مداخله جراحی به صورت کرانیوتومی ) باز کردن استخوان جمجمه ( می باشد .

د) خونریزی در فضای زیرعنکبوتیه:

خونریزی در فضای زیر عنکبوتیه که معمولا با سردرد تظاهر می نماید .- عنکبوتیه پرده ای است مشبک که از نرم شامه کمی فاصله داشته و این فضا را تحت عنکبوتیه می گویند و این فضا با مایع مغزی – نخاعی پر می شود و به عنوان یک بالشتک محافظ برای جلوگیری از صدمه بافت مغز در تکان های شدید سر عمل می نماید.این خونریزی در ضربات شدید جمجمه با علائم سردرد شدید و حاد و ناگهانی با کاهش سطح هوشیاری ،خواب آلودگی وگیجی ، سفتی گردن بروز مینماید.

۴-۲- کونتوزیون ها: له شدگی بافت مغز:

گاه به علت تحت فشار قرار گرفتن ، بافت مغزی اطراف ضربه دچار له شدگی می شود که در صورت شدت ضایعه نیاز به عمل جراحی ضرورت می یابد.

روش های تشخیصی:

روشهای تشخیصی شامل : معاینه دقیق بالینی و اخذ شرح حال توسط پزشک وانجام CT Scan مغز ویا MRI مغز می باشد .

معیار گلاسکو کما  GCS( مهمترین فاکتور پروگنوستیک در بیماران ضربه مغزی):

۱) باز کردن چشم : ۴ نمره

۲) پاسخ کلامی : ۵ نمره

۳) پاسخ حرکتی : ۶ نمره

انواع آسیب های مغزی از نظر شدت:

۱) ضربه های مغزی خفیف: ۱۵-۱۳: GCS

۲) ضربه های مغزی خفیف: ۱۲-۹: GCS

۳) ضربه های مغزی خفیف: ۸-۴: GCS

۴) مرگ مغزی ۳: GCS

به امید بهبودی و موفقیت روزافزون شما

گروه پژوهشی ابوریحان